De verantwoordelijkheid van de VVD

Waarom wordt er zo weinig over de VVD gesproken? De VVD heeft het de afgelopen tien jaar op een verschrikkelijke manier laten liggen en daar wordt relatief maar weinig over gesproken. Zowel als het gaat om personen als om de koers heeft de VVD het niet goed gedaan. En wat heeft dat allemaal opgeleverd?

Omdat het achteraf altijd makkelijk praten is, zullen we dat gewoon eens even doen. Een vraag die mij dikwijls bezighoudt is: "Wat zou er gebeurd zijn als Frits Bolkestein in 1999 niet Europees Commissaris voor Interne markt, de Douane Unie en Belastingen was geworden, maar gewoon fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer was gebleven." Was het tweede paarse kabinet een beter kabinet geweest? Was Fortuyn dan ook opgestaan? Was Verdonk minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie en later minister voor Integratie, Jeugdbescherming, Preventie en Reclassering geworden, met alle gevolgen van dien? Was Henk Kamp dan misschien wel Bolkestein z'n opvolger geworden? Was onder Henk Kamp Wilders niet geradicaliseerd? We hebben er op zich niets aan om deze vragen te stellen, want het is niet gebeurd en er valt iets terug te draaien.

Maar mag je een partij aanspreken op een verantwoordelijkheid met betrekking tot de delen van de bevolking die zij hoort te vertegenwoordigen? Bestaat die verantwoordelijkheid überhaupt?

Hoe dan ook, de voor VVD begrippen linkse Mark Rutte heeft het gat laten bestaan waar Wilders (en een vluchtig moment Verdonk) in is gesprongen. Het begon al bij Hans Dijkstal, die met zijn zalvende toon geen partij was voor Fortuyn en in het beroemde debat na de gemeenteraadsverkiezingen waar zure Melkert werd geschonken eigenlijk helemaal niets in te brengen had. Hij sipte verlegen mee.

Aangezien ik vermoed dat de VVD een aantal van onze peren heeft gebakken door ideologisch de verkeerde keuze te maken, hier de resultaten van de VVD bij Tweede Kamerverkiezingen om er achter te komen of die hypothese een beetje standhoudt:
Wiegel 1972 (22, +6)
Wiegel 1977 (28, +6)
Wiegel 1981 (26, -2)
Nijpels 1982 (36, +10)*
Nijpels 1986 (27, -9)*
Voorhoeve 1989 (22, -5)*
Bolkestein 1994 (31, +9)
Bolkestein 1998 (38, +7)
Dijkstal 2002 (24, -14)*
Zalm 2003 (28, +4)
Rutte 2006 (22, -6)*
Rutte 2010 (21, -1)**

* sociaal-liberale lijsttrekkers
** peiling Synovate 3 maart 2010 (verder buiten beschouwing gelaten)

En dan nu zonder rekening te houden met de politieke en maatschappelijke ontwikkelingen wat cijfers en een conclusie.

Van de elf Tweede Kamerverkiezingen sinds 1972 heeft de VVD vijf maal zetels verloren. Vier van die vijf verkiezingen was de lijsttrekker een sociaal-liberaal. Slecht één maal gingen er zetels verloren onder een rechtse liberaal. Wiegel verloor in 1981 (slechts) twee zetels na zitting in het eerste kabinet Van Agt. Als we het aantal zetels winst en verlies optellen komen we voor rechts-liberaal op 30 zetels winst en voor sociaal-liberaal op een verlies van 24 zetels. Je begint je dan werkelijk af te vragen wat de VVD heeft te zoeken in het sociaal-liberalisme. Het succes van Bolkestein kwam door zijn rechts-liberale geluid. Hij dekte de rechterflank van de VVD prachtig af. Geen ruimte latend voor het populisme dat naderhand door Fortuyn, Marijnissen, Wilders en Verdonk met genoegen werd gebruikt. Een flirt met het rechts-populisme door de VVD is op minstens twee manieren te verantwoorden.
- bewezen electoraal gewin
- het bezet houden van de rechterflank, zodat er geen ruimte is voor de gevaarlijke variant van het rechts populisme
Hiermee wordt het politiek landschap op termijn weer genormaliseerd en zullen de verhoudingen, alsmede de toon, in het publieke debat weer wat vriendelijker worden. Bijkomend voordeel is dat ons bespaard wordt heren als Bosma en De Mos van de PVV in de Tweede Kamer te aanschouwen, mijn tenen hebben niet eerder zo krom gestaan.

Het populisme (of protestisme, als leuke nieuwe term) vertegenwoordigt zo'n 20% van het electoraat en moet haar plaats hebben in de Nederlandse politiek, getuige de uitslagen van LPF (2002, 26 zetels), SP (2006, 25 zetels) en zoals het er nu naar uitziet Wilders (25 zetels). Mijn voorkeur gaat er naar uit dat de SP en de VVD die uitlaatkleppen verzorgen. Dat zijn partijen met een redelijke achterban, ervaren bestuurders op lokaal niveau en het is waarschijnlijk dat ze geen probleem hebben capabele bewindslieden te recruteren (denk aan de LPF). In tijden van economische voorspoed en maatschappelijke rust kan die 20% gewoon lekker op CDA, PvdA en Groen Links stemmen. In tijden van rumoer en tegenspoed kan men de zijkanten opzoeken en eventueel D66, ook een partij die wel vaart bij protest (getuige de 24 zetels in 1994, overigens ook ongeveer 20%).

Terug naar de VVD. Een VVD met Henk Kamp (gevlucht naar de Antillen) als fractievoorzitter en verder Hans van Baalen (weggepromoveerd naar Europa), Arend Jan Boekestijn (uit de fractie geklapt), Rita Verdonk (voordat ze ontspoorde), Geert Wilders (voordat hij radicaliseerde) en Ayaan Hirsi Ali (weggejaagd) had mijns inziens een groot succes kunnen zijn als tegenwicht in de Kamer tijdens Balkenende IV. Dan had men nu wellicht op een zeteltje of 34 gestaan. Wat is er na Bolkestein eigenlijk een potje van gemaakt.

Bovenstaande beschouwende verzoek ik de VVD haar verantwoordelijkheid te nemen. Mark Rutte staat één ding te doen om te voorkomen dat hij over tien jaar als D66-Minister van Economische Zaken met fractievoorzitter Van Baalen van de VVD staat te debatteren: zijn vuist ballen, op tafel slaan en Wilders de wind uit de zeilen nemen.

Mark Rutte, cowboy up!