Misplaatste verongelijktheid om (in)formatie en coalities

"Dat wil de kiezer niet!" "Het is een belediging van 1,5 miljoen kiezers!" "Die partij mag niet regeren, die partij moet wel regeren!"

Het is allemaal nonsens. 'De kiezer' bestaat niet, dus 'de kiezer' wil ook niets. Wat men eigenlijk bedoelt is "de meerderheid van de kiezers wil dat niet", maar ook dat valt niet met zekerheid vast te stellen. In het Nederlandse systeem bestaat de kans dat bij de besluiten die het parlement neemt, van praktisch de helft van het electoraat de door haar gekozen partij niet deelneemt aan de benodigde meerderheid (nagenoeg in elke systeem overigens). Zo werkt dat en een alternatief is er niet. De meerderheid regeert en hoe die meerderheid is samengesteld, is voor de legitimiteit van een besluit totaal irrelevant. Dat geldt gedurende een kabinetsperiode net zo zeer als bij verkiezingen. Dat je je beledigd voelt, moet je dan ook zeker bij jezelf zoeken en je afvragen of je wel snapt hoe onze vertegenwoordigende democratie werkt.

De kracht van verkiezingen is dat de voorkeur voor partijen van alle stemgerechtigde Nederlanders wordt gehoord (behoudens de thuisblijvers), het is geen steekproef (zoals bij peilingen). We stemmen op partijen en dat stemmen leidt tot een uitslag en een zetelverdeling. Dat is alles wat het electoraat te zeggen heeft. We stemmen niet op coalities, niet op premiers, niet op ministers, niet op informateurs. Elke coalitie met een meerderheid doet recht aan een verkiezingsuitslag, mede omdat we alleen vaststellen hoe er gestemd is en niet waarom er zo gestemd is. Het waarom is giswerk (of peilwerk). De zetelverdeling levert een grootste partij op. Die partij neemt het initiatief om tot een regering te komen. Dat is alles wat je als kiezer mag verwachten. Wat er vervolgens uitkomt, daar hebben de kiezers niets over te zeggen, dat is aan de politici. Niet tevreden? Ga zelf de politiek in, word lid van een partij, ga in discussie, schrijf een opiniestuk, kom met alternatieven. Maar besef bovenal, dat het werkt zoals het werkt zolang het zo werkt en ga niet onterecht verongelijkt zitten doen, omdat je de ene stem meer waarde toedicht dan de andere. Dat is namelijk afhankelijk van je eigen subjectiviteit.

De wens de PVV in de regering te hebben is absoluut legitiem, maar niet meer dan dat. Het benoemen van winnaars en verliezers leidt tot arbitraire conclusies. Zijn de 24 zetels van de PVV meer waard dan de 30 van de PvdA? Het lijkt me niet. Zijn de 10 zetels van D66 meer waard dan de 10 zetels van Groen Links? Het lijkt me niet. Zijn de 15 zetels van de SP meer waard dan de 21 zetels van het CDA? U raadt het al. Indien u het hier niet mee eens bent, dan kunt u wellicht een aardige argumentatie bedenken waarom een coalitie van PVV/VVD/CDA met 76 zetels een rechtvaardigere uitleg van de verkiezingsuitslag zou zijn dan Paars Plus (VVD/PvdA/D66/Groen Links) dat 82 zetels heeft.

Het CDA is nagenoeg gehalveerd, maar aangezien we de overwegingen van kiezers niet in de processen-verbaal van de verkiezingsuitslag opnemen, is dat eigenlijk niet relevant. Er is nog steeds een forse groep die het CDA steunt. Die kiezers zijn evenveel waard als elke andere kiezer. Als het CDA deelneemt aan een coalitie wordt de stem van 14% van de stemmers gehonoreerd. Meer kan je daar niet over zeggen.

Maar wat moet je dan wel met winnaars en verliezers? Want je kan ook niet helemáál ontkennen dat er beweging in zit en dat er een signaalfunctie vanuit gaat. Ik ben van mening dat partijen dat lekker zelf moeten weten. Het zou verstandig zijn de bewegingen in de uitslag vergeleken met de uitslag van de vorige verkiezingen te analyseren en daar lessen uit te trekken. Dat geldt ook zeker voor het te vormen regeringsbeleid. Ik wens de heer Tjeenk Willink en de verschillende lijsttrekkers veel wijsheid en vruchtbare onderhandelingen en ik wens verongelijkte kiezers vooral realiteitszin en rust in het hoofd.